Ergen ve Yetişkin Psikolojisi

Yas Sürecinde Ne Zaman Psikologa Başvurmalıyım?

Yas Sürecinde Ne Zaman Psikologa Başvurmalıyım?

1969 yılında Psikiyatrist Elisabeth Kübler-Ross özellikle sonu ölümle sonuçlanacak hastalarını gözlemleyerek yas sürecini beş kategoriye ayırmıştır. Bunu temel alan çoğu profosyonel yakın bir kişinin ölümünden sonra, hayatımızda beliren olumsuz bir değişim, ayrılma, boşanma, kayıplardan sonra görülen duygulanım durumunu buna göre yapılandırmışlardır. Bu gibi durumlarda görülen yaygın durumlar;

İnkar : Benim başıma bu gelemez, bu olamaz.

Öfke : Neden ben? Bunun sorumlusu kim?

Pazarlık : Bu benim başıma gelmesin, bunu yaşayan ben olamamalıyım, eğer bu bana olmazsa bende söz! Artık bundan sonra böyle olurum olacağım.

Depresyon : O kadar üzgün ve bitkinim ki hiçbir şeye halim yok.

Kabullenme :Ne olduysa oldu, artık kabullenmeliyim.

Kişinin yukarıdaki bu tür duygulanım durumlarını yaşaması gayet doğal bir süreçtir. Bu durumlar zamanla azalacaktır. Fakat şu nokta önemle açıklanmalıdır ki bu süreç ve bu sınıflandırma herkese göre değişkenlik gösterebilir. Bazı kimseler bu kategoriden sadece birkaçını yaşayabilecekleri gibi bunun süreleri ve yoğunluğu da farklılık gösterebilir.

Kübler-Ross bu kategorilerin kesin net olmadığını 2004 ölümümden önce yazdığı son kitabında da belirtmiştir.

Herkes de aynı derecede bir kayıp olmayacağı gibi aynı derecede ve yoğunlukta da bir yas süreci olmayacaktır.

Yas inişli çıkışlı bir süreçte olabilir. Zaman zaman yoğun, zaman zaman daha da hafif geçebilir. Bu hafif geçme süreçleri uzadıkça kişi artık kaybın acısı ile baş etme sürecine giriyor ve bunu sürdürebiliyor demektir.

YAS BİTMİYOR, AYNI ŞİDDETTE DEVAM EDİYORSA;

Ölümün veya kaybın ardından üzgün, durgun, kırgın ve hüzünlü olmak gayet doğal bir tepkidir. Fakat, aynı derece ve şiddette uzun bir süre hayatın ana noktası, merkezi olarak kalıp, kişiyi derinden etkilemeye devam edip, kişinin günlük işlerini yapmasına ilk zamanlarda ki gibi etkili bir şekilde engelliyorsa hiçbir hafifleme belirtisi göstermiyor ise ‘’Karmaşık Yapılı Yas’’ durumu yaşanmaktadır.’Karmaşık yapılı yas’ derin bir hüzün ve kederle bir sürece saplanma olarak tanımlanabilir. Kabullenmekte zorlanma, diğer ilişkileri red etme ve günlük hayatta basit rutin işleri bile yerine getirme yetisini kaybetmedir.

Karmaşık Yapılı Yas Süreci İçeriğinde:

• Kayba karşı uzun süre özlem ve arzu

• Kayıp kişinin sürekli olarak hayali ve düşüncesi

• Ölümü ve kaybı inkar etme veya inanmama

• Ölmediğini hayal etme

• Ölen kişiyi arama girişimlerinde bulunma daha önce gittiği yerlere gidip bakma

• Onu hatırlatan veya ölümünü hatırlatan şeylerden uzak durma

• Aşırı derece de öfke ve kırıcı olma

• Hayatın boş ve anlamsız olduğunu hissedip benimseme

YAS İLE DEPRESYONUN AYIRIMI

Klinik açıdan depresyon ile yas arasındaki ayırımları görmek çok da kolay değildir. Çünkü her ikisinde de oldukça fazla ortak belirtiler vardır. Ancak hatırlarsak yas inişli çıkışlıdır. Geni bir duygulanım dalgalanması iyi ve kötü gün ile bir karışım içindedir. Yas süreci içeriğinde bazı mutluluk ve memnuniyet anları olabilir. Fakat depresyon da çaresizlik ve boşluk hissi süreklidir.

YAS SÜRECİNDE, YAS DEĞİL FAKAT DEPRESYON BELİRTİLERİNİ GÖSTEREN SEMPTOMLAR

• Yoğun ve yaygın bir suçluluk duygusu

• İntihar düşünceleri, ölmek için hazırlanma, ölme planları yapma

• Umutsuzluk ve değersizlik hisleri

• Yavaş konuşma ve yavaş hareket etme

• Günlük işleri yerine getirme yetisini kaybetme(okul, iş, ev)

• Olmayan bir şeyi duyma ve görme

Antidepresan yas sürecinde yardımcı olur mu?

Genel bir kural olarak antidepresan yas süreci için kullanım amaçlı değildir. Yas sürecinde görülen bazı semptomları hafifletse de yasın nedenini yok etmez. Yas ile gelen acıyı, dondurmak, uyuşturmak yasın yaşanmasını erteler.

YAS SÜRECİNDE NE ZAMAN PROFOSYONEL YARDIM ALMALIYIM?

Yukarıda belirtilen özellikle de ‘’Karmaşık Yapılı Yas’’veya klinik depresyon içeriğindeki semptomlar görülüyorsa vakit kaybetmeden profosyonel bir yardıma basvurulmalıdır.

Tedavisine başvurulmamış ‘’karamaşık Yapılı Yas’’ve ‘’Depresyon ‘’belirgin bir psikolojik bir zarar bırakacağı gibi hayati riski olan bir sağlık problemine de yol açabileceği gibi intihar ile de sonuçlanabilir. Tedavi yardımına başvurulduğunda bunların önlemi alınıp kişinin daha kısa sürede sağlıklı bir bakış açısı ile yas sürecini geçirmesine yardımcı olunur.

EĞER;

• Hayat yaşamaya değmez hissi taşıyorsanız,

• Ölen kişinin ardından sizinde ölme duygu ve düşünceleri yoğunlukta ise,

• Kendinizi ölen kişinin ölümünden sorumlu tutuyor ve bunu önleyemediğiniz için kendinizi suçluyorsanız

• Uyuşmuş, duygusuzlaşmış, duyarsızlaşmış hissedip çevrenizdeki kimseler ile sosyal bağlarınızı koparmış ve iletişimi red ediyorsanız

• Ölen kişinin ardından çevrenizdeki kimselere karşı güvensizlik hissediyorsanız/Hiç kimseye güvenmiyorsanız

• Günlük düzen içindeki basit işlerinizi bile yerine getiremiyorsanız

• Özbakımınızı yapmak bile size ağır geliyor ve bunu yerine getiremiyorsanız

Zaman kaybetmeden profosyonel bir yardım almakta gecikmeyiniz…

Uzm.Psk.Almıla Şen

KAYNAKLAR:

Life after Loss: Dealing with Grief (University of Texas Counselling and Mental Centre)

Coping with Grief and Loss( A Harvard Medical School Special Health Report)

Almıla Şen - Kişisel Web Sitesi

© 2018, Tüm Hakları Saklıdır. Kısmen ya da tamamen yazılı izin olmaksızın kopyalanamaz.