Ergen ve Yetişkin Psikolojisi

Kayıp ve Ölüm

Kayıp ve Ölüm

KAYIPLARIN ARDINDAN YAS SÜRECİ

Otların yeşerdiği yeşil görkemli çiçekleri

Toprağın mağrur olduğu dönemleri

Gerilerde bıraktık…

Yas tutmak,

yok artık.

Çünkü biz anılarımızla güçlüyüz…

Sevdiğimiz kişilerin veya sevdiğimiz bir şeyi kaybetmenin ardından hissettiğimiz ve gösterdiğimiz duygusal ve fizyolojik duruma yas süreci diyoruz. Yas süreci kültürlere ,kişilere göre farklılık gösterse de normal hayat akışımız içindeki durumdan daha traumatik bir zaman dilimidir.Genelde kayıpların ardından bardağın dolu tarafından çok boş tarafını görmeye daha da eğilimliyizdir.Hiç bir zaman kayıp ettiğimiz bir kimsenin ardından ne kadar şanslıyım ki onu tanıdım,onunla güzel anılarım oldu,hayatıma anlam kattı ve bundan sonra onun beni nasıl görmek istediği gibi hayatımı sürdüreceğim beni böyle görmek istemezdi düşünceleri geçmez..

Yas genelde kayıp bir kimsenin ardından yoğun olarak hissedilse de hayatımızda ki bazı olumlu veya olumsuz durumlarda da yaşamamız kaçınılmaz olduğu kadar yaşamamız gereken doğal bir süreçtir.

Yaygın olarak yasın görüldüğü durumlara göz atarsak, bunlar;

• İlişkinin bitmesi/Boşanma

• Sağlığın kaybedilmesi

• İş Kaybı

• Maddi durumda kötülük

• Çocuk düşürme

• Sevdiğimiz hayvanımızın ölmesi

• Çok umut ettiğimiz ve beklediğimiz bir şeyin gerçekleşmemesi

• Sevdiğimiz birinin çok ciddi bir hastalık geçirmesi

• Arkaşlığı/dostluğu kaybetme

• Bir trauma sonrası güvenliğimizi/güvencemizi kaybetme

Yasın süreci ve derinliği kaybın büyüklüğü ve belirginliği ile doğru orantılıdır. Bazen hayatımızda mutlu olduğumuz, hoşumuza giden şeylerin kaybı da yas sürecini başlatabilir.

• Evden ayrılmak

• Taşınmak

• İş değiştirmek

• Şehir /ülke değiştirmek

• Okuldan mezun olmak

• Aile evini satmak

• Emeklilik

• Ya da uzun süre evimizde yardımcı olan kimselerin veya bakıcımızın ayrılması

Yas Süreci Herkese Göre Değişir:

Yas kişiye özel ve kişisel bir deneyimdir.Nasıl yas tutulduğu ve bu sürecin nasıl hissedildiği kişinin hayat deneyimi,baş etme yöntemi,duygu düşünce ve görüşleri ile bağlantılıdır.İyileşmek ,eski düzene kavuşmak aşama aşama zamanla yas süreci içinde gerçekleşir.Zorla veya acele olacak bir şey değildir.Yas süreci bazı kimselerde birkaç hafta ,ay iken bazı kimselerde yıllar sürebilir.

Yanlış kanı: Eğer düşünmezsem acı daha çabuk geçer.

Acıyı yas ile bastırmak , görmemezliğe gelmek uzun süreçte daha da kötüleştirebilir.Gerçek bir iyileşme için acı ile yüzleşmek ,kaçmamak,uğraşmak en sağlıklı yöntemdir.

Yanlış Kanı: Kayıp karşısında güçlü olmak önemlidir.

Üzgün ,korkmuş ve yalnız hissetmek kayıba karşı en doğal davranıştır.Ağlamak bir zayıflık değildir.Aileyi veya yakınları korumak için üzgün olmayan güçlü bir profil çizmek kişiyi daha da zor bir sürece sürükler.Gerçek duyguları göstermek ve paylaşmak çevredeki yakınlara yardım olduğu kadar kişinin kendisine de yardımdır.

Yanlış Kanı: Gidenin arkasında ağlamazsanız üzülmüyorsunuz demektir.

Üzüntüye karşı ağlamak doğal bir tepkidir fakat bu durum herkes için geçerli değildir.Ağlamayan veya ağlayamayan kişinin de en az ağlayanlar kadar derin bir acı /keder içinde olacağı unutulmamalıdır.

Yanlış Kanı: Yas bir sene de biter.

Bu süreç ile ilgili doğru yanlış bir zaman sınırlaması yoktur.Ne kadar süreceği kişiden kişiye değişir.Ancak ilk bayram,ilk yeni yıl,ilk doğum günü,yıl dönümleri daha ileri ki yıllardakinden yoğun bir duygulanım durumu ve derin keder içinde geçebilir.

Yanlış Kanı: Hayata devam edip günlük işlerini yerine getiriyorsan ’gideni unutuyorsun ‘demektir.

Bunun anlamı sevilen kişinin ölümünü, kaybını kabul etmektir. Unutmak ile aynı anlamda değildir.Yeni bir hayat onsuz bir hayat yapılandırılabilir fakat sevdiğimiz kişinin ve onunla olan anılar hep hayatın bir parçası olarak süreceği unutulmamalıdır.

Yanlış Kanı: Yakın çevre eş,dost,arkadaş öleni akla getirmezse yas sürecinde olan kişiye daha da yardımcı olurlar.

Yas tutan kişi her zaman kaybettikleri kişi hakkında konuşmaya paylaşamaya ihtiyaç duyarlar.Konu açmak ,kayıp kişi hakkında anıları paylaşmak ,yad etmek,anmak kouşmayı daha da kolaylaştırıp kişiyi rahatlatacaktır.

YASIN SÜREÇLERİ:Sevilen bir kişinin gitmesi,kaybıyla herkes farklı bir şekilde etkilenir.Yasın erken dönemlerinde çıldıracak gibi olma,bunun kötü bir rüya olduğu hissine kapılma veya dinsel inancı sorgulama ’Allahım neden ben?ben sana ne yaptım?’Ne günahım vardı?Bu adalet mi?gibi sorgulamalara girme benzer ve yaygın durumlardır.

ŞOK VE İNANAMAMA: Kayıptan hemen sonra inanmama,donuklaşma,gerçekten bunun olduğuna inanmama veya bu gerçeği inkar etme ,zaman zaman kayıp ettiğimiz kişinin geri dönebileceği ihtimalini düşünme sürecidir.

ÜZÜNTÜ ,KEDER: Yas sürecinde çok yaygın olarak görülen bir semptomda derin bir üzüntü ve kederdir.Boşluk hissetme ,çaresizlik ,arzu dolu bir özlem veya derin bir yalnızlık sürecidir yas.Çoğu zamanda aşırı derecede sıklıkla ağlama nöbetleri ve duygusal dalgalanmalar görülür.

SUÇLULUK: Kişinin söyledikleri veya söyleyemedikler veya onun için yaptıkları veya yapamadıkları için kişi kendini yargılama ve sorgulama sürecine girebilir. Şunu da’’ yapsaydım ,yapabilirdim,yapacaktım,ama yapmadım yapamadım’’ vs.gibi .Bazen ölen kişi acı veren traumatil bir hastalık geçirdikten sonra ölmesinin ardından rahatlama hissinden dolayı da suçluluk duyulabilir.Sevilen kişinin kaybı ardından Allah’a ,doktorlara veya ölen kişiye bırakıp gittiği için öfke duyulabilir.Bu durumun bir haksızlık ,insafsızlık adaletsizlik olduğu ve neden buna maruz kalındığını sorgulama sürecine girilebilir.

KORKU: Kişinin hayatında önemli olan kişinin kaybı korku ve kaygıya tetikleyici ve eğilimli olabilir. Kişi kendini aşırı derece savunmasız ve güvende hissetmeyebilir. Yakın kişi bir hastalık nedeni ile hayatını kaybetti ise bende bu hastalıktan veya benzer bir nedenden öleceğim kaygısına kapılıp bu durum panik atağa geliştirmeye kadar gidebilir. Onsuz hayat ile baş başa kalıp yalnız başa çıkma korkusu kendi ölüm korkusunu ve kaygısını artırabilir.

FİZİKSEL SEMPTOMLAR:Her ne kadar ölümden veya kişinin hayatında önemli bir yeri olan bir şeyin kaybından sonra yaşanılan durum psikolojik ve duygusal bir süreç olarak düşünülse de fiziksel semptomlar da bu süreçte oluşabilir.Bitkinlik ,mide bulantısı,kilo kaybı veya kilo alımı ,vücutta fizyolojik bir nedeni olmayan ağrı,sızı veya uykusuzluk bu gibi .Yas surecinde ’Gideni geri getirmeyecek düşüncesine’ kapılmayıp profosyonel yardım alarak bu süreci kişinin kendisinde psikolojik ve fizyolojik hastalıklardan koruyarak geçirmesi en ideal yoldur.

Uzm. Psk. Almıla Şen

Almıla Şen - Kişisel Web Sitesi

© 2018, Tüm Hakları Saklıdır. Kısmen ya da tamamen yazılı izin olmaksızın kopyalanamaz.